Yazarlar-Konular

İklime direnmek değil, iklimi dinlemek…

Yusuf Yavuz

Aynı gün içinde bir yerde sel, bir yerde yangın, bir yerde fırtına bir yerde dolu.

Hepsi aynı bölgede, aynı İklim tipinin paylaşan kentlerde…

Antalya, Fethiye, Kaş…

Akdeniz bölgesinin batısında yangınlar ve fırtına, Akdeniz ile iç Anadolu coğrafyası arasındaki geçiş bölgesi olan Ermenek ve Taşkent gibi ilçelerde ise şiddetli yağış ve dolu yüzünden seller ve toprak kaymaları yaşandı.

Daha Eylül’e bile girmedik. Yaz sezonunu, ağır deniz kirliliği ile geçiren Akdeniz ve Ege bölgesi kıyıları aşırı iklim olaylarıyla sınanıyor. Rüzgar hep vardı; fırtına, hortum, dolu, aşırı yağışlar hep vardı. Yangınlar milyonlarca yıldır bu coğrafyanın bir gerçeği. Tıpkı deprem ve heyelan gibi. Ancak yeni olan bütün bunların sıklığı ve yoğunluğu. Yeni olan bütün bunlara insan eliyle yaratılan tetikleyici etkiler.

Aynı coğrafya bütün zamanların en yoğun insan aktiviteleri ile karşı karşıya. Aynı coğrafya bütün zamanların en ağır betonlaşmasına maruz kalıyor. Havadan bakınca orman arazilerinde binlerce çaprazlama ip çekilmiş gibi stabilize yollar. Kimi orman yolu, kimi yangın yolu, kimi traktör yolu, kimi de rant yolu, beton yolu.

Yukardan bakınca dere yatakları seralarla, derme çatma restoranlarla, uyduruk kafelerle, apartman bozması, sıvasız ve çatılarında eğreti teneke su depolarıyla dolu binlerce bina. Suyun akış yönünü kesen, denize ulaşmasını engelleyen binlerce insan eliyle yapılmış bariyer, binlerce ölüm tuzağı…

Orman içlerine kadar sokulmuş villalar, mesafede kusur edilmemesi gereken doğa ile “baş başa” hayali eşliğinde, bol küsuratlı milyonlarca liralık plansızlık örnekleri…

Bu topraklarda, belki de insanlık tarihinin en kötü ve cahilane biçimde coğrafya kullanımına tanıklık ediyoruz. Her şeyin bir yolu var. Suyun, ağacın, rüzgârın, denizin ve kuşun bir yolu var. Her şeyin bir kuralı var; her döngünün bir takvimi, her mevsimin bir gerçeği. Bütün bunların tüm insanlık tarihi boyunca ortak deneyimlerden kaynaklı bir hafızası, kültürü, dili var. Toprağın, ağacın, taşın ve suyun bir dili var.

Şimdi pek çoğumuz unutsak da, binlerce yıldır bu hafızayı her mevsim canlı tutan insanın da bir dili vardı. Yıldıza bakar, buluta bakar, suya bakar, yaprağa ve toprağa bakar yolunu bulur. Kışın dilini kuştan, yazın dilini ağaçtan anlar. Yerdeki canın dilini gökteki cana bağlar.

Yer ona çimen verir, o çimeni kuzuya verir, kuzu ona boncuk verir, o boncuğu kıza verir…

Bu döngü sürüp gider…

Ta ki bu dili unutuncaya kadar.

Doğa hep canlıdır. Coğrafya hep hareketlidir. Çark hiç durmadan döner durur. Dağın taşın, kurdun kuşun, ağacın suyun, ateşin ve korun yıkıcılığını binlerce yıldır masallarla, dürtülerle, destanlarla kuşaktan kuşağa aktarıp duran insanoğlu; bu dili unuttukça, bu çarkın dışına çıktıkça sebebini anlayamadığı bir çaresizlikle yüzleşiyor.

İnsanlık, doğa karşısında binlerce yılda edindiği asgari düzeydeki bilgiyi ve doğanın dilini son yüz yılda büyük bir özgüven içinde unuttu. Son 30-40 yılda ise tamamen hayali bir doğa algısı yarattı. Yarattığı bu algıya önce kendisi inandı, ardından birbirini ikna ederek bunun sektörünü yarattı. Artık metropollerden kıyı kasabalarına kadar her yerde bu sektörün dilini görüyoruz. En lüks konut sitelerinden, beyaz eşya markalarına kadar yaşamın hemen her alanında bu dilin egemen olduğu gerçeküstü bir doğa algısı hakim.

Binlerce yıldır doğa karşısındaki korku, edilgenlik ve çaresizliğin yarattığı bilinçaltının ilk kez sanal bir doğa algısı ile insan elinde doğaya karşı bir üstünlük kurma ve tatmin olma çabası yarattığı zaman diliminde yaşıyoruz. Dağları birkaç dakika içinde oyan, dereleri kurutan, ormanları ekin biçer gibi biçen, gölleri sünger gibi içen, denizleri leş gibi kirleten ve bir zamanlar adına kurbanlar kestiği, tanrısallık atfettiği, korkudan boyun eğdiği doğanın karşısında bugün kibirle dikilen bir homo sapiens var. Ama ne kadar aklını kullandığı kocaman bir soru işareti.

Artık kentlerin ne kadar ihracat yaptığı, ne kadar turist ağırladığı, ne kadar ürün yetişdirdiği, nüfusunun ne kadar olduğu, teknolojide ne kadar ileri gittiği gibi birçok yerleşik algı tuz buz olmuş durumda. Bu gerçeği henüz anlamayan kentler ve toplumlar acı biçimde yüzleşmek durumunda.

Artık aynı gün içinde, aynı bölgede, dört farklı türde aşırı iklim olayının yaşandığı bir zaman dilimi içerisindeyiz. Artık kentlerin ve ülkelerin ayırt edici özellikleri; aşırı iklim olaylarına karşı ne kadar hazırlık yaptığı, aşırı sıcaklarda halkını korumaya ne kadar hazır olduğu, sellere, fırtınaya ve yangınlara karşı ne ölçüde önlem aldığı olacak.

Aşırı sıcaklarda, klimalar çare olmadığında, elektrikler kesildiğinde dezavantajlı gruplar için kent merkezlerinde mahalle aralarında insanların bir araya gelip nefes alabileceği toplu serinleme alanlarınız varsa, bu her şeyden önemli olacak.

Yüksek sıcak, düşük nem ve güçlü rüzgârla başbaşa kaldığınız günlerde yangınlara karşı ne ölçüde hazır olduğunuz önemli hale gelecek.

Yalnızca 15 günde bir göstermelik analizlerle değil, günün her saati izleyip ölçerek her gün analiz sonuçlarını halkımıza canlı olarak aktara bildiğiniz ve bu yolla her daim temiz tuttuğunuz, kirliliği daha kaynağında önlemeyi başardığınız bir deniziniz varsa, bu o yıl kentinize gelen turist sayısından daha önemli olacak.

Aşırı yağışlara, sellere ve fırtınaya karşı planlı ve hazırlıklı kentler oluşturmayı başardığınızda bu kent halkı için o yıl düzenlediğiniz konserlerden veya dağıttığınız kumanyalardan daha büyük bir yaşam neşesi kaynağı olacak.

Yerel yönetimler ve yerel idareler sosyal medya algısıyla icraat üretmeye, siyaseti finanse etmek için ihale kalemi yaratmaya devam ettikçe, içinden geçtiğimiz dönemin gerçekliğinden de giderek kopuyor.

İklime karşı direnmek ile, aşırı iklim olaylarına dirençli olmak arasında ince bir çizgi var. Orman içlerine kadar plansız ve altyapısız imar rantı yaratmak, dere yataklarında yapılaşmaya göz yummak, deniz kirliliğinin kaynaklarını dinlemeyip faturayı rüzgâra, dalgaya ve doğu Akdeniz akıntısına kesmek; iklim gerçekliğine karşı direnmek anlamına gelir.

Bütün bunların tersini yapmak ise aşırı iklim olaylarına maruz kalması kaçınılmaz olan kentler için “iklim krizine karşı dirençli kentler” yaratmanın yolunu açar. Bu ikisi arasındaki ayrımı net olarak özümseyip, buna uygun politikaları zaman kaybetmeden ve radikal biçimde hayata geçirdiğinizde bütün bu yaşananlar insan eliyle yaratılan bir afet olmaktan çıkar.

Bir deprem ülkesi olan Japonya’da 5,5 şiddetindeki bir deprem sırasında ofisinde çalışan ve sakince sarsıntının geçmesini bekleyip sonra işine kaldığı yerden devam eden sıradan bir Japonun bu tavrı, kaygısızlıktan değil hazırlıklı olmanın getirdiği güven duygusundan kaynaklanır.

İçi boş ve algılarla beslenen pişkinlik üzerinden hamaset ve kadercilik satarak, “100 yılın yağmur yağdı, 50 yılın en sıcak günüydü” gibi bahanelere sığınıp sorumluluktan kaçarak; kendisi yapılamayan işin defalarca toplantısını ve çalıştayın yaparak o güven duygusu asla oluşmuyor.

Bugün yaşadığımız bu acı olaylar karşısındaki ruhsal karmaşamız, 100 yıl önce benzer olayları yaşayan insanların ruh halinden çok farklı bir yerde duruyor. Bu, yalnızca bilimle, inançla, ya da gelişmişlik ve geri kalmışlıkla açıklanabilecek bir şey değil. Bu, içinde yaşadığımız coğrafya ve kentlere karşı, birlikte yaşadığımız insanlara ve tüm canlara karşı binlerce yılda biriktirilmiş olan ruhsal bütünlükten kopmuş olmanın getirdiği bir karmaşa. Oysa hep tam tersi yönde bir beklenti yaratılarak elimizden alındı; sahip olduğumuz ne varsa…

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir